Dlaczego przestrzeganie zasad bezpieczeństwa podczas przechowywania, transportu i ładowania baterii litowo-jonowych jest tak ważne?
Na co dzień korzystamy z niezliczonej liczby urządzeń zasilanych bateriami — od telefonów i komputerów, przez odkurzacze, wkrętarki, kosiarki czy hulajnogi, aż po samochody. W sektorze usługowym, przemysłowym, publicznym czy militarnym skala wykorzystania takich technologii jest jeszcze większa, a intensywność oraz warunki pracy stawiają akumulatorom znacznie wyższe wymagania. Choć jakość i niezawodność baterii litowo-jonowych stale się poprawia, to z uwagi na ogrom zastosowań i trudne środowiska pracy rośnie także ryzyko związane z ich eksploatacją. W konsekwencji zwiększa się odpowiedzialność użytkowników, a zwłaszcza osób zarządzających firmami i instytucjami.
Korzystanie z ogniw i akumulatorów — zwłaszcza tych długo używanych lub uszkodzonych — znacząco zwiększa ryzyko niebezpiecznych sytuacji. Statystyki wyraźnie pokazują skalę problemu. Amerykańska agencja ochrony środowiska EPA w jednym z raportów odnotowała aż 245 pożarów w obiektach magazynujących zużyte baterie w ciągu siedmiu lat. Z kolei globalny ubezpieczyciel QBE wskazuje, że w Wielkiej Brytanii liczba pożarów spowodowanych bateriami litowo-jonowymi wzrosła o 93% w latach 2022–2024 (z 690 do 1330 przypadków). Niestety wszystko wskazuje na to, że ten trend będzie się utrzymywał.
Warto podkreślić czynniki, które wpływają na żywotność akumulatorów, a przede wszystkim na poziom zagrożeń z nimi związanych. Do najważniejszych należą:
1. Czynniki zewnętrzne – zarówno wysoka temperatura, która może prowadzić do przegrzania, jak i bardzo niskie temperatury wpływające na procesy chemiczne wewnątrz ogniwa. Takie warunki zwiększają ryzyko zwarcia, a w konsekwencji zapłonu.
2. Uszkodzenia mechaniczne – mogą powstawać wewnątrz baterii i często pozostają niewidoczne na pierwszy rzut oka, mimo że stanowią realne zagrożenie.
3. Niewłaściwe użytkowanie – korzystanie z nieodpowiednich ładowarek czy doprowadzanie akumulatorów do całkowitego rozładowania znacznie zwiększa prawdopodobieństwo pożaru lub eksplozji.
Wraz z rosnącym zapotrzebowaniem na akumulatory i baterie coraz większego znaczenia nabiera kwestia bezpieczeństwa — szczególnie w kontekście przestrzegania zasad ich prawidłowego przechowywania, ładowania i transportu.
Aby skutecznie ograniczyć ryzyko, należy najpierw zrozumieć, z jakim typem zagrożenia mamy do czynienia, a następnie dobrać rozwiązania, które najlepiej je minimalizują. W tym obszarze często pojawiają się jednak nieporozumienia.
1https://www.epa.gov/system/files/documents/2021-08/lithium-ion-battery-report-update-7.01_508.pdf
2https://qbeeurope.com/news-and-events/press-releases/fires-caused-by-lithium-ion-batteries-double-in-two-years/
Po pierwsze: jakie zagrożenia występują?
Najpoważniejszym ryzykiem jest tzw. ucieczka termiczna, czyli zjawisko szczególnie niebezpieczne z punktu widzenia bezpieczeństwa. Polega ono na gwałtownym wzroście temperatury wewnątrz ogniwa powyżej poziomu krytycznego (zwykle 80–100°C). W efekcie rośnie zarówno temperatura, jak i ciśnienie, co może prowadzić do zapalenia się baterii, emisji toksycznych gazów, a nawet rozerwania ogniwa czy eksplozji. Samo ogniwo może więc niespodziewanie wywołać:
• pożar będący skutkiem awarii,
• wydzielanie szkodliwych oparów,
• wybuch akumulatora.
Podsumowując: naszym głównym celem jest ochrona otoczenia przed skutkami wzrostu temperatury wewnątrz ogniwa, a nie samo zabezpieczanie baterii przed czynnikami zewnętrznymi.
Największym zagrożeniem są: wysoka temperatura, pożar oraz emisja gazów. Choć eksplozja jest najbardziej niebezpiecznym scenariuszem, zdarza się stosunkowo rzadko.
Warto podkreślić, że standardowa szafa ognioodporna nie zapewnia właściwego poziomu bezpieczeństwa w takich sytuacjach. Konstrukcyjnie ma ona chronić zawartość przed ogniem działającym z zewnątrz. W pewnych warunkach — przy niewielkich ogniwach i dużej przestrzeni szafy — może umożliwić kontrolowane wypalenie się uszkodzonej baterii, o ile nie dojdzie do wybuchu.
Eksplozja z kolei niemal zawsze prowadzi do otwarcia drzwi szafy, rozrzutu odłamków i możliwości rozprzestrzenienia się ognia na otoczenie.
Po drugie: jak można kontrolować te zagrożenia?
Do dyspozycji mamy dwa główne podejścia, każde z kilkoma wariantami.
Pierwsze rozwiązanie polega na szybkiej reakcji na wzrost temperatury — tak, aby zatrzymać reakcję łańcuchową związaną z ucieczką termiczną, zapobiec eksplozji i skutecznie odizolować ciepło od otoczenia. W tym celu wykorzystuje się szafy ognioodporne, które są dodatkowo wyposażane w systemy detekcji oraz gaszenia.
Drugie rozwiązanie zakłada umożliwienie bezpiecznego, całkowitego wypalenia się baterii, przy jednoczesnej ochronie środowiska pracy przed wysoką temperaturą i przede wszystkim przed ryzykiem wybuchu.
W obu przypadkach kluczową rolę w ograniczeniu emisji szkodliwych gazów odgrywa szczelność szafy.
Po trzecie: które z dostępnych rozwiązań wybrać?
Nie ma tu jednej, zawsze właściwej odpowiedzi. Za najbardziej uniwersalne i dające najwyższy poziom bezpieczeństwa uznaje się zazwyczaj drugie z opisanych rozwiązań, choć w określonych sytuacjach to pierwsze może okazać się bardziej odpowiednie.
Kluczowe jest także to, do czego bateria ma być wykorzystywana — czy chodzi jedynie o jej przechowywanie, czy również o ładowanie. Kwestia transportu akumulatorów stanowi natomiast osobne zagadnienie.
Kiedy warto stosować szafę do przechowywania baterii?
Zapewnienie właściwych warunków składowania akumulatorów litowo-jonowych jest konieczne w każdym przypadku — zarówno w odniesieniu do baterii nowych, jak i już eksploatowanych. Każdy akumulator jest fabrycznie częściowo naładowany, a więc zawsze może stanowić potencjalne źródło zagrożenia.
Szafy do magazynowania baterii są szczególnie istotne dla firm, które nie prowadzą ich ładowania, a jedynie składowanie. Dotyczy to zarówno punktów sprzedaży nowych akumulatorów, jak i miejsc, w których przechowuje się uszkodzone ogniwa. Dzięki swojej konstrukcji, zastosowanym materiałom oraz licznym zabezpieczeniom takie szafy pozwalają znacząco ograniczyć ryzyko wynikające z opisanych wcześniej zagrożeń.
Przy wyborze odpowiedniego modelu można kierować się m.in. normą EN 14470-1 TYP 90, która określa 90-minutową odporność ogniową. Wysoki poziom ochrony potwierdza również norma FM 6050 dotycząca składowania substancji łatwopalnych, a certyfikacje TÜV NORD dodatkowo wskazują na przeznaczenie szaf do baterii litowo-jonowych.
Warto jednak pamiętać, że EN 14470-1 odnosi się głównie do ochrony przed pożarem działającym z zewnątrz, co nie zawsze odpowiada specyfice zagrożeń związanych z bateriami litowymi — dlatego norma ta może być jedynie punktem odniesienia.
Istnieje natomiast dokument VDMA Standard Sheet 24994 z sierpnia 2024 roku, który precyzyjnie opisuje wymagania techniczne dla szaf przeznaczonych do bezpiecznego składowania baterii litowo-jonowych, uwzględniając odporność na pożary i eksplozje. Choć obecnie jest to zbiór zaleceń, odpowiednie instytucje pracują już nad regulacjami prawnymi, które prawdopodobnie będą zgodne z wytycznymi VDMA 24994.
Przechowywanie baterii — zapoznaj się z naszą ofertą rozwiązań do bezpiecznego składowania akumulatorów litowo-jonowych.
Ładowanie baterii — zagrożenia i możliwe środki ochrony
Podczas gdy sam proces magazynowania jest stosunkowo prosty, etap ładowania znacząco zwiększa skalę znanych już ryzyk, takich jak:
• pożar wynikający z awarii akumulatora,
• emisja toksycznych gazów,
• a także potencjalna eksplozja ogniwa.
Pożary akumulatorów litowo-jonowych są wyjątkowo trudne do opanowania, ponieważ reakcje chemiczne wewnątrz ogniwa mogą trwać nawet wtedy, gdy ogień wydaje się już zgaszony. Pozostały w bateriach lit jest bardzo reaktywny, dlatego w przypadku pożaru najwłaściwszym działaniem jest wezwanie służb ratunkowych. Do ich przyjazdu trzeba jednak zapewnić warunki, które pozwolą bezpiecznie zabezpieczyć uszkodzoną baterię.
Użycie standardowej gaśnicy proszkowej często nie wystarcza, dlatego niezbędne jest korzystanie z szaf zdolnych wytrzymać ekstremalne temperatury i chronić zarówno miejsce ładowania, jak i osoby znajdujące się w pobliżu. Sprawdza się tu konstrukcja ognioodporna spełniająca normy opisane wcześniej, wspierana przez odpowiednie systemy alarmowe i urządzenia gaśnicze, które skracają czas reakcji.
W szafach przeznaczonych do ładowania baterii litowo-jonowych stosuje się głównie gaśnice aerozolowe. Ich zadaniem jest zatrzymanie reakcji chemicznej, co pozwala szybko opanować źródło ognia i daje czas na wezwanie straży pożarnej, która odpowiednio zabezpieczy obszar i uszkodzone ogniwo.
Opary uwalniające się podczas zapłonu baterii stanowią poważne zagrożenie dla zdrowia. Toksyczne substancje, takie jak fluorek wodoru, tlenek i dwutlenek węgla czy cyjanowodór, mogą być szczególnie niebezpieczne dla życia.
Choć pełne eksplozje akumulatorów zdarzają się bardzo rzadko, należą do najgroźniejszych możliwych scenariuszy. W czerwcu 2024 roku w fabryce Hwaseong w Korei Południowej doszło do serii wybuchów baterii, w wyniku których zginęło 23 pracowników, a 8 zostało ciężko rannych. Nawet jeśli do całkowitego wybuchu nie dochodzi często, sam proces zapłonu bywa zbliżony do eksplozji — gwałtowny wzrost ciśnienia w ogniwie może sprawić, że nawet niewielka bateria uwolni energię groźną dla osób znajdujących się w pobliżu.
W przypadku większych zestawów składających się z wielu ogniw, jak np. akumulatory w rowerach elektrycznych, istnieje również ryzyko reakcji kaskadowej, która dodatkowo zwiększa siłę zdarzenia i przypomina skutki prawdziwej eksplozji.
Dlatego warto rozważyć zastosowanie szafy wyposażonej w system LockEx. To rozwiązanie umożliwia krótkotrwałe rozszczelnienie drzwi w sytuacji, gdy ciśnienie w komorze osiąga poziom wymagający natychmiastowego uwolnienia. Nadmiar ciśnienia jest wówczas odprowadzany na zewnątrz, a sprężynowy mechanizm następnie automatycznie zamyka drzwi, zatrzymując ogień i opary wewnątrz.
Dodatkowe elementy zabezpieczające odcinają dopływ prądu oraz blokują wentylację, aby uniemożliwić przedostanie się dymu i płomieni poza komorę.
Zapewnienie właściwych zabezpieczeń podczas procesu ładowania akumulatorów jest obowiązkiem pracodawcy. Mimo że sam sposób ładowania nie jest obecnie uregulowany szczegółowymi przepisami, to Kodeks pracy jednoznacznie nakłada odpowiedzialność za bezpieczeństwo pracowników. Zgodnie z Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141: „Pracodawca jest zobowiązany chronić zdrowie i życie pracowników, zapewniając bezpieczne i higieniczne warunki pracy, wykorzystując w tym celu osiągnięcia nauki i techniki.
3https://en.wikipedia.org/wiki/Hwaseong_battery_factory_fire
Ładowanie baterii — zapoznaj się z naszą ofertą szaf wyposażonych w rozwiązania zapewniające maksymalne bezpieczeństwo podczas procesu ładowania.
Bezpieczny transport baterii
Choć opisane wcześniej zasady pomagają chronić magazyny, hale produkcyjne czy punkty sprzedaży, niezwykle istotne jest również właściwe przewożenie akumulatorów — szczególnie tych zużytych lub uszkodzonych. W przeciwieństwie do przechowywania i ładowania, transport baterii podlega już ścisłym regulacjom. Zgodnie z klasyfikacją UN 3090/3091 są one traktowane jako towary niebezpieczne, dlatego do ich przewozu można używać jedynie pojemników posiadających certyfikat UN i spełniających wymagania ADR.
Oprócz odpowiedniej konstrukcji oraz odpornych materiałów, kluczowe jest zastosowanie wypełnienia przestrzeni pomiędzy przewożonymi ogniwami — najczęściej stosuje się wermikulit, granulat szklany lub specjalne poduszki dystansujące. Zabezpiecza to baterie przed wstrząsami, które mogłyby doprowadzić do mikropęknięć lub rozszczelnienia ogniwa, a tym samym stwarzać poważne zagrożenie.
Pojemniki transportowe są często wykorzystywane również jako lokalne magazyny zużytych lub przygotowanych do odbioru baterii — dzięki temu mogą zostać zabrane bez konieczności dodatkowego przekładania czy segregowania.
W przypadku wycieku zastosowane wypełniacze topią się wokół baterii, tworząc bezpieczną osłonę, a same pojemniki projektowane są tak, aby wytrzymać energię uwalnianą podczas ewentualnego zapłonu.
Transport baterii — w naszej ofercie znajdują się pojemniki transportowe w różnych rozmiarach i o zróżnicowanych zastosowaniach, co pozwala dobrać rozwiązanie adekwatne do potrzeb oraz zwiększyć bezpieczeństwo pracowników, osób postronnych i całego otoczenia, a także zadbać o ochronę środowiska.
Kwestie przechowywania, ładowania i transportowania akumulatorów litowo-jonowych są obecnie regulowane jedynie ogólnymi przepisami i dyrektywami. Tymczasem prognozy wskazują na nawet siedmiokrotny wzrost zapotrzebowania na tego typu baterie w latach 2022–2030, a instytucje odpowiedzialne za bezpieczeństwo pracy oraz ochronę środowiska pracują już nad oficjalnymi normami, które mają określić zasady składowania i ładowania ogniw. Z tego względu warto przygotować się na nadchodzące regulacje — nie tylko ze względu na ochronę zdrowia i życia, ale również z uwagi na rosnące wymogi dotyczące bezpieczeństwa środowiska pracy.
Przechowywanie i ładowanie baterii — aspekty prawne
Obowiązujące przepisy przeciwpożarowe i techniczno-budowlane nie wskazują jednoznacznie, w jaki sposób należy składować akumulatory litowo-jonowe. Przyjęta została jednak ogólna zasada, że ogniwa muszą być przechowywane w sposób bezpieczny zarówno dla pracowników, jak i dla otoczenia. W związku z brakiem precyzyjnych przepisów państwowych zewnętrzne jednostki certyfikujące opracowały własne wytyczne, które pozwalają wdrożyć właściwe środki ochronne i przygotować się na przyszłe regulacje, które z dużym prawdopodobieństwem wkrótce zostaną wprowadzone.
4https://www.levinsimes.com/blog/lithium-ion-battery-fire-statistics
5https://www.gov.pl/web/kgpsp/czy-mozna-skladowac-akumulatory-litowo-jonowe-w-piwnicach
Podstawowe normy, którymi warto się kierować przy wyborze szaf do przechowywania i ładowania akumulatorów litowo-jonowych, to:
• DIN EN 1363-1
• FM 6050
• TÜV NORD
• VDMA Standard Sheet 24994 — obecnie najważniejsza i najbardziej adekwatna (dedykowana) norma, która w sposób rzetelny dopasowuje wymagania do specyfiki zagrożeń związanych z bateriami litowymi.